Wateroverlast, verdroging en klimaatverandering: dit zijn enkele van de meest urgente milieuproblemen waarmee we vandaag de dag geconfronteerd worden. Een van de belangrijkste manieren om deze uitdagingen aan te pakken, is door te ontharden en het gebruik van verhardingen tot een minimum te beperken. In dit artikel bespreken we waarom ontharden essentieel is, hoe het bijdraagt aan een beter waterbeheer en welke alternatieven er zijn voor traditionele verhardingen.

Wat is ontharden?

Ontharden betekent het verwijderen van verhardingen zoals asfalt, beton of tegels en het vervangen ervan door doorlatende of natuurlijke oppervlakken. Dit proces draagt bij aan een gezondere leefomgeving door de natuurlijke watercyclus te herstellen, biodiversiteit te bevorderen en stedelijke hitte-eilanden te verminderen.

Waarom is ontharden belangrijk?

1. Waterbeheer en het voorkomen van wateroverlast

Een van de belangrijkste voordelen van ontharden is het verbeteren van waterinfiltratie. Traditionele verhardingen blokkeren het water, waardoor regen niet in de bodem kan dringen. Dit leidt tot overbelaste rioleringen en verhoogt het risico op overstromingen.

Door water ter plaatse te houden, kunnen we deze problemen verminderen. De ‘Code van goede praktijk voor de aanleg van rioleringssystemen’ (2012) en de Hemelwaterverordening (2014) benadrukken het belang van infiltratie als eerste stap in waterbeheer. Infiltratie zorgt ervoor dat regenwater de grond in zakt, wat de druk op rioleringssystemen verlaagt en piekafvoeren voorkomt.

2. Aanvulling van grondwaterlagen

Naast het voorkomen van wateroverlast draagt infiltratie bij aan het aanvullen van grondwaterlagen. Dit is cruciaal om verdroging tegen te gaan, een probleem dat steeds urgenter wordt in Nederland door klimaatverandering. Ontharden helpt om regenwater direct in de bodem te laten zakken, waardoor grondwaterreserves worden aangevuld.

3. Biodiversiteit en groene ruimtes

Verhardingen verdringen vaak natuurlijke habitats, waardoor biodiversiteit afneemt. Door te ontharden kunnen we leefruimte teruggeven aan planten en dieren. Groenere wijken trekken insecten, vogels en andere dieren aan, wat leidt tot een gezondere en meer gebalanceerde stedelijke ecologie.

4. Vermindering van stedelijke hitte-eilanden

Verhardingen, vooral donkere oppervlakken zoals asfalt, absorberen warmte en verhogen de temperatuur in stedelijke gebieden. Dit fenomeen, bekend als het ‘hitte-eilandeffect’, maakt steden minder leefbaar tijdens warme periodes. Door verharde oppervlakken te vervangen door groen of doorlatende materialen, kunnen we de temperatuur in stedelijke gebieden verlagen.

Alternatieven voor verhardingen

Hoewel sommige verhardingen onvermijdelijk zijn, zoals bij wegen en trottoirs, zijn er tal van alternatieven die milieuvriendelijker zijn en het waterbeheer ondersteunen. Hieronder enkele gangbare opties:

1. Grasstenen of grastegels

Grasstenen zijn een combinatie van beton en openingen gevuld met gras of grind. Ze bieden stevigheid voor licht verkeer, zoals opritten, terwijl ze toch waterdoorlatend zijn.

2. Halfverhardingen

Materialen zoals grind, schelpen of houtsnippers zijn uitstekende alternatieven voor traditionele bestrating. Ze laten water infiltreren en hebben een natuurlijke uitstraling.

3. Waterdoorlatende bestrating

Er zijn innovatieve bestratingsopties ontwikkeld die waterdoorlatend zijn, zoals poreus asfalt en beton. Deze materialen zijn vooral geschikt voor parkeerplaatsen en fietspaden.

4. Groene daken en gevels

Hoewel ze geen directe vervanging zijn voor bestrating, dragen groene daken en gevels bij aan waterretentie en het verminderen van wateroverlast. Ze vangen regenwater op en laten het langzaam verdampen of infiltreren.

5. Natuurlijke oppervlakken

Het behoud of herstel van natuurlijke oppervlakken, zoals grasvelden, bossen en heide, is een van de meest effectieve manieren om waterinfiltratie te bevorderen en de biodiversiteit te ondersteunen.

Praktische toepassingen van ontharden

Het toepassen van ontharding in stedelijke en landelijke gebieden vraagt om een doordachte aanpak. Hier zijn enkele voorbeelden:

Woningen en tuinen

Veel tuinen zijn volledig betegeld, wat slecht is voor de waterhuishouding en biodiversiteit. Door tegels te verwijderen en te vervangen door planten, gras of grind, kan een positieve bijdrage worden geleverd. Initiatieven zoals ‘tegel eruit, plant erin’ stimuleren dit gedrag.

Openbare ruimte

Gemeenten kunnen parken en pleinen ontharden door asfalt te vervangen door gras of doorlatende bestrating. Dit verbetert niet alleen het waterbeheer maar maakt openbare ruimtes ook aantrekkelijker voor bewoners.

Bedrijventerreinen

Op bedrijventerreinen zijn vaak grote oppervlaktes volledig verhard. Het gebruik van waterdoorlatende bestrating en de aanleg van groene zones kan helpen om wateroverlast te voorkomen.

Wetgeving en subsidies

Om ontharding te stimuleren, hebben veel gemeenten regels opgesteld en subsidies beschikbaar gesteld. De Hemelwaterverordening verplicht bijvoorbeeld burgers en bedrijven om regenwater ter plaatse op te vangen en af te voeren, tenzij dit technisch onmogelijk is. Daarnaast bieden sommige gemeenten subsidies aan voor de aanleg van groene daken, waterdoorlatende bestrating of het verwijderen van tegels in tuinen.

Uitdagingen en oplossingen

Hoewel ontharden veel voordelen biedt, zijn er ook uitdagingen. Sommige mensen maken zich zorgen over de onderhoudskosten van groenere oppervlakken of twijfelen aan de stabiliteit van waterdoorlatende materialen. Voorlichting en innovatieve oplossingen kunnen deze zorgen wegnemen. Gemeenten en bedrijven spelen een sleutelrol in het wegnemen van barrières door goede voorbeelden te geven en ondersteuning te bieden.

Conclusie

Ontharden is een cruciale stap in de richting van een klimaatbestendige en leefbare omgeving. Het draagt bij aan beter waterbeheer, meer biodiversiteit en een aangenamere leefomgeving. Door traditionele verhardingen te vervangen door waterdoorlatende en natuurlijke alternatieven, kunnen we een positieve impact maken op zowel het milieu als ons dagelijks leven. Laten we samen de overstap maken naar een groenere en duurzamere toekomst!